Dunia perubatan mungkin sedang memasuki era baharu apabila sekumpulan saintis dari Universiti Cambridge berjaya membangunkan komponen utama vaksin yang direka sepenuhnya menggunakan kecerdasan buatan (AI).

Perkembangan ini dianggap sebagai satu pencapaian besar kerana ia merupakan antara kali pertama teknologi AI digunakan untuk mereka bentuk elemen teras vaksin sebelum ia diuji ke atas manusia. 

Lebih menarik, vaksin tersebut bukan sekadar menyasarkan satu virus, tetapi berpotensi melindungi manusia daripada keseluruhan keluarga coronavirus, termasuk pelbagai varian COVID-19 dan virus daripada haiwan yang berisiko menjangkiti manusia pada masa hadapan.

Selama ini, pembangunan vaksin biasanya dilakukan berdasarkan virus yang sedang menular. Masalahnya, virus sentiasa berubah dan bermutasi. Sebab itulah vaksin tertentu perlu dikemas kini dari semasa ke semasa bagi memastikan keberkesanannya kekal tinggi.

Pendekatan baharu menggunakan AI cuba mengubah keadaan itu.

Daripada hanya bertindak balas terhadap virus yang sudah wujud, sistem AI menganalisis sejumlah besar data genetik daripada pelbagai jenis coronavirus yang dikumpulkan melalui rangkaian pemantauan global. Berdasarkan maklumat tersebut, AI menghasilkan satu reka bentuk ‘super-antigen’ yang mampu melatih sistem imun untuk mengenali ciri-ciri yang dikongsi oleh banyak virus dalam keluarga yang sama.

Dengan kata lain, matlamatnya adalah untuk menyediakan pertahanan lebih awal terhadap virus yang mungkin muncul pada masa hadapan.

Komponen utama vaksin ini dikenali sebagai super-antigen, iaitu struktur yang direka khas untuk mengajar sistem imun mengenal pasti pelbagai jenis virus secara serentak.

Jika pendekatan ini berjaya, vaksin tidak lagi bergantung sepenuhnya kepada strain virus semasa. Sebaliknya, ia boleh memberikan perlindungan lebih luas walaupun virus mengalami mutasi atau apabila virus baharu berpindah daripada haiwan kepada manusia.

Inilah yang menjadikan teknologi tersebut begitu menarik dalam usaha mencegah pandemik masa depan.

Walaupun berita ini kedengaran sangat mengujakan, para saintis menegaskan bahawa penyelidikan masih berada pada peringkat awal.

Setakat ini, ujian awal melibatkan sekumpulan kecil sukarelawan dijalankan bagi menilai aspek keselamatan vaksin. Dapatan awal menunjukkan tindak balas sistem imun yang terhasil masih sederhana, namun cukup memberangsangkan untuk meneruskan kajian ke peringkat lebih besar.

Kajian lanjutan diperlukan bagi menentukan sejauh mana vaksin ini benar-benar berkesan dalam memberikan perlindungan terhadap pelbagai jenis virus.

Potensi AI dalam pembangunan vaksin tidak terhad kepada coronavirus sahaja. Pasukan penyelidik kini turut menggunakan teknologi sama untuk membangunkan:

• Vaksin influenza yang tidak perlu dikemas kini setiap tahun.

• Vaksin selesema burung sebagai persediaan jika berlaku penularan kepada manusia.

• Vaksin penyakit demam berdarah virus seperti Ebola yang mampu melindungi daripada pelbagai variannya.

Jika berjaya, pendekatan ini boleh mempercepatkan pembangunan vaksin dan mengurangkan tempoh masa yang diperlukan untuk bertindak balas terhadap wabak baharu.

Ramai pakar melihat penggunaan AI dalam penyelidikan vaksin sebagai salah satu revolusi terbesar dalam bidang kesihatan moden.

Selain mempercepatkan proses pembangunan, AI juga berpotensi membantu saintis meramal bagaimana sistem imun manusia akan bertindak balas terhadap sesuatu vaksin sebelum ujian berskala besar dijalankan.

Walaupun masih terlalu awal untuk mengisytiharkan kejayaan penuh, perkembangan ini memberi gambaran bahawa masa depan vaksin mungkin tidak lagi sekadar bertindak balas terhadap penyakit, tetapi mampu menjangkakan ancaman sebelum ia menjadi pandemik.

Sekiranya teknologi ini berjaya direalisasikan sepenuhnya, dunia mungkin berada selangkah lebih dekat kepada vaksin generasi baharu yang lebih pintar, lebih menyeluruh dan lebih bersedia menghadapi cabaran kesihatan global pada masa hadapan.

Sumber: Agensi